Υδάτινοι Πόροι

1. Εισαγωγή

 

Ο χαρακτηρισμός του πλανήτη μας ως υδάτινου δεν υπήρξε τυχαίος. Αποδίδει πλήρως την πραγματική εικόνα που δεν είναι άλλη από το ότι το 71% της επιφάνειας της γης καλύπτεται από νερό. Το νερό αποτελεί το κύριο συστατικό των οργανισμών του πλανήτη, παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της επιφάνειας της γης, στη ρύθμιση του κλίματος, στη διάλυση των ρυπαντών και είναι προϋπόθεση για την γεωργία, τη βιομηχανία, τις μεταφορές και για όλες σχεδόν τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν, ότι το νερό είναι απόλυτα συνυφασμένο με την ύπαρξη της ζωής.
Η συνολική ποσότητα του νερού στον πλανήτη μας μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι αρκετά σταθερή, αλλά όχι η διαθεσιμότητά του. Το νερό βρίσκεται σε συνεχή μετακίνηση και μπορεί να θεωρηθεί ότι διακινείται μέσα σε ένα κλειστό κύκλωμα(υδρολογικός κύκλος).
Γιώργος Βουτσινός, Κωνσταντίνος Κοσμάς, Γεώργιος Καλκάνης, Κωνσταντίνος Σούτσας. Διαχείριση Φυσικών Πόρων για Μαθητές Β’Λυκείου, ΟΕΔΒ.
Κρίνεται σκόπιμο να περιγράψουμε τον υδρολογικό κύκλο ή κύκλο του νερού ώστε να είμαστε σε θέση να αντιληφθούμε πώς μια πράξη του ανθρώπου μπορεί να επιδράσει σε κάποιο υδάτινο πόρο σε πολύ πιο μακρινό τοπικό και χρονικό σημείο.

2. Ο κύκλος του νερού ή Υδρολογικός Κύκλος

 


http://7gym-laris.lar.sch.gr/ergasies/ydor%20zoh.htm

Υδρολογικός Κύκλος είναι η κυκλική μεταφορά του νερού από τους ωκεανούς και την ξηρά στην ατμόσφαιρα, η οποία πραγματοποιείται μέσω της εξάτμισης και των βροχοπτώσεων.
Το νερό στη φύση μετασχηματίζεται, ταξιδεύει συνεχώς και ανακυκλώνεται. Ο λεγόμενος “κύκλος του νερού” εκτός από τη βιολογική του αξία, προσφέρει στον άνθρωπο-θεατή εικόνες και εμπειρίες μοναδικής ομορφιάς μέσα από τα φυσικά φαινόμενα στα οποία συμμετέχει.

http://7gym-laris.lar.sch.gr/ergasies/ydor%20zoh.htm

Συνοπτικά μπορεί να περιγραφεί ως εξής: από το νερό που υπάρχει πάνω στην επιφάνεια της Γης εξατμίζονται συνεχώς τεράστιες μάζες κάτω από την επίδραση της ηλιακής θερμότητας. Οι υδρατμοί που δημιουργούνται μ' αυτό τον τρόπο συμπυκνώνονται σε σύννεφα, καθώς έρχονται σε επαφή με τα ψυχρά στρώματα της ατμόσφαιρας, προκαλώντας έτσι την επιστροφή του νερού στη Γη υπό μορφή βροχής, χιονιού ή χαλαζιού. Ένα μικρό μέρος του νερού αυτού επανεξατμίζεται αμέσως, άλλο απορροφάται από τη βλάστηση και μέσω της διαπνοής των φυτών περνάει πάλι στην αέρια φάση του. Ένα άλλο μέρος (επιφανειακά νερά) συγκεντρώνεται σε χείμαρρους και σε ποτάμια που ρέουν σε λίμνες και από εκεί στη θάλασσα, απ' όπου επανεξατμίζεται. Το υπόλοιπο μέρος διηθείται στο έδαφος, όπου σχηματίζοντας υπόγειους ποταμούς, σπήλαια και λίμνες, επιστρέφει πάλι στην επιφάνεια ή φτάνει απ' ευθείας στη θάλασσα.
Το νερό μιας λίμνης, το χιόνι σε ένα μακρινό βουνό, ο υγρός αέρας σε ένα τροπικό νησί και οι σταγόνες της πρωινής υγρασίας, οι χυμοί στον κορμό ενός δέντρου είναι μέρη του ίδιου συστήματος. Η συνολική απώλεια νερού από την επιφάνεια του πλανήτη ισούται με τη συνολική ετήσια βροχόπτωση της Γης. Η μεταβολή οποιουδήποτε μέρους του συστήματος, όπως είναι για παράδειγμα η έκταση της βλάστησης σε μια περιοχή, επηρεάζει ολόκληρο το σύστημα.
Αν και η μετάβαση του νερού από μια μορφή στην άλλη σε ορισμένα σημεία του κύκλου μπορεί να είναι σχετικά γρήγορη, η πλήρης ανακύκλωση των υπογείων υδάτων διαρκεί πολύ μεγάλες χρονικές περιόδους. 
Από την ανάλυση του υδρολογικού κύκλου γίνεται σαφές ότι η ρύπανση του νερού σε κάποια φάση διατηρείται και σε επόμενα στάδια του κύκλου.

http://3tee-rodou.dod.sch.gr/ecology.htm

3. Προβλήματα υδάτινων πόρων

 

Εξάντληση υδάτινων πόρων
Ένας από τους σημαντικότερους περιβαλλοντικούς παράγοντες, γεωπολιτικής και κοινωνικο-οικονομικής πίεσης και αστάθειας σε παγκόσμιο επίπεδο, είναι η ανεπάρκεια των υδάτινων αποθεμάτων (λειψυδρία) και η γεωγραφική κατανομή τους.
Η αύξηση του πληθυσμού και η αστικοποίηση έχουν δημιουργήσει τεράστια προβλήματα, ιδιαίτερα στις αναπτυσσόμενες χώρες. Η υπεράντληση των υπόγειων υδάτων, σε πολλές περιοχές του κόσμου είναι πολύ πιθανόν να οδηγήσει σε μη αναστρέψιμα αποτελέσματα, διαταράσσοντας την παγκόσμια ειρήνη. . Σύμφωνα με επιστήμονες και πολιτικούς αναλυτές, η έλλειψη του νερού μπορεί να είναι τα επόμενα χρόνια ό,τι και το πρόβλημα του πετρελαίου τη δεκαετία του '70, δηλαδή πηγή διεθνών συρράξεων και μεγάλων μεταβολών στις εθνικές οικονομίες.
Το πρόβλημα της λειψυδρίας συνδέεται άμεσα με το φαινόμενο της ξηρασίας. Η ξηρασία είναι ένα σύνθετο φαινόμενο που χαρακτηρίζεται από την παρατεινόμενη απουσία ή τη σημαντική μείωση των βροχοπτώσεων σε μια περιοχή για μικρό ή μεγάλο χρονικό διάστημα. Η ξηρασία επηρεάζει άμεσα τα αποθέματα νερού και έχει επιπτώσεις στην άρδευση και ύδρευση της περιοχή.

http://3tee-rodou.dod.sch.gr/ecology.htm

Ρύπανση υδάτινων πόρων
Ως ρύπανση των υδάτων μπορεί να οριστεί κάθε απόκλιση από τη φυσική σύσταση του νερού που μπορεί να έχει βλαπτικές συνέπειες στη ζωή των ανθρώπων, των ζωικών ή φυτικών οργανισμών.  Η ρύπανση των υδάτων μπορεί να προέρχεται από φυσικές διεργασίες όπως είναι για  παράδειγμα η ηφαιστειακή δραστηριότητα, η διάβρωση των εδαφών, κ.α. Στο μεγαλύτερο βαθμό πάντως,  οφείλεται  στις ανθρώπινες δραστηριότητες. Η ρύπανση και γενικά όλες οι ανεπιθύμητες ποιοτικές αλλαγές στους υδατικούς πόρους δεν είναι πάντοτε αναστρέψιμες.

http://3tee-rodou.dod.sch.gr/ecology.htm

Διακρίσεις Ρύπανσης
Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η υφαλμύρωση των υπόγειων υδάτων λόγω  υπεράντλησης. Συμβαίνει συχνά κατά την άρδευση παράκτιων γεωργικών εκτάσεων από υπόγειες φυσικές δεξαμενές νερού, μεγάλος όγκος νερού των δεξαμενών  να αντικαθιστάται από θαλασσινό νερό που βρίσκεται σε κοντινή απόσταση και εύκολα διεισδύει στο έδαφος. Υπόγεια ύδατα που υφαλμύρωνονται δε μπορούν να αξιοποιηθούν για άρδευση ή για πόση ή για οποιαδήποτε άλλη χρήση.
Άλλη μορφή ρύπανσης είναι ο ευτροφισμός, η υπερφόρτωση δηλαδή των υδάτινων οδών και κυρίως των λιμνών με θρεπτικές ουσίες, όπως αζωτούχες ενώσεις και φωσφορικά άλατα. Προκαλείται κυρίως από τη χρήση λιπασμάτων στις γεωργικές καλλιέργειες και εμφανίζεται κυρίως στις λίμνες. Οι θρεπτικές ουσίες που δεν απορροφούνται από τα φυτά παρασύρονται με το νερό της βροχής, διαπερνούν το έδαφος και καταλήγουν σε γειτονικά νερά. Κατά τον ευτροφισμό προκαλείται υπέρμετρη  ανάπτυξη  των φυτικών κυρίως οργανισμών της λίμνης και κατά συνέπεια διατάραξη της υπάρχουσας ισορροπίας. Η υπέρμετρη αύξηση  ορισμένων ανθεκτικών φυτών  γίνεται εις βάρος άλλων υδρόβιων οργανισμών, προκαλεί δυσάρεστες οσμές, δυσάρεστη γεύση, προσδίδει πράσινο χρώμα στο νερό, και το καθιστά ακατάλληλο να φιλοξενήσει ψάρια αλλά και να χρησιμοποιηθεί για πόση.

Δυστυχώς διαδεδομένη είναι και η άμεση ρύπανση πηγών νερού από βιομηχανικά, αστικά απόβλητα   (κυρίως υγρά)  και γεωργικά απόβλητα (φυτοφάρμακα και τα χημικά λιπάσματα). Στις ανεπτυγμένες χώρες τα βιομηχανικά απόβλητα, όπως είναι οργανικές χημικές ενώσεις και τοξικά μέταλλα, δημιουργούν μεγάλα προβλήματα στην ποιότητα του νερού. Το επίπεδο της ρύπανσης του νερού δεν αυξάνεται μόνο ανάλογα με το βαθμό βιομηχανοποίησης των χωρών, αλλά και με την αύξηση της πληθυσμιακής πυκνότητας.
Σημειώνεται ότι οι διάφορες υδαταποθήκες πλήττονται από πολλούς διαφορετικούς ρύπους. Ο βαθμός στον οποίο επηρεάζονται από τη ρύπανση εξαρτάται από πολλές παραμέτρους. Για παράδειγμα οι λίμνες είναι πιο ευαίσθητα συστήματα σε σχέση με τα ποτάμια. Αυτό συμβαίνει γιατί το νερό στις λίμνες χρειάζεται 10 έως 100 χρόνια για να αντικατασταθεί. Αντίθετα, τα ποτάμια με το τρεχούμενο νερό τους μπορούν πιο εύκολα να απαλλαγούν από τους ρύπους τους, με την προϋπόθεση πάντα ότι η πηγή της ρύπανσης δεν είναι σταθερή. Η ρύπανση των υδάτων είναι ένα παγκόσμιο πρόβλημα που δε γνωρίζει εθνικά σύνορα.

http://3tee-rodou.dod.sch.gr/ecology.htm

4. Τρόποι αντιμετώπισης

 

Τα προβλήματα της ρύπανσης και εξάντλησης των υδάτινων πόρων μπορούν να αντιμετωπιστούν τόσο σε επίπεδο πολιτείας όσο και σε ατομικό. Η πολιτεία οφείλει να εφαρμόζει πολιτικές που θα οδηγήσουν στην ορθή χρήση του νερού στην άρδευση, στην ύδρευση, στη βιομηχανία και ταυτόχρονα θα ελαχιστοποιήσουν τη ρύπανση που προκαλούν οι ανθρώπινες δραστηριότητες. Ωστόσο, ο καθένας μας  οφείλει να περιορίσει το νερό που καταναλώνει για τις καθημερινές του δραστηριότητες. Παρακάτω προτείνονται τρόποι με τους οποίους μπορούμε να περιορίσουμε την κατανάλωσή μας χωρίς να περιορίσουμε τις δραστηριότητές μας και χωρίς να θυσιάσουμε τις ανέσεις μας:

  • Να μην αμελούμε τις διαρροές στα υδραυλικά. Μια βρύση που στάζει μπορεί να σας κοστίσει μέχρι και 200 λίτρα επιπλέον κατανάλωση κάθε μήνα.
  • Να μην κρατάμε συνέχεια ανοικτή τη βρύση όταν πλενόμαστε, ξυριζόμαστε, ή βουρτσίζουμε τα δόντια μας.
  • Να προτιμούμε το ντους και να αποφεύγουμε το γέμισμα της μπανιέρας.
  • Να διαλέγουμε βρύσες με περιορισμό ροής για το σπίτι μας. Η ροή για τις βρύσες κουζίνας πρέπει να είναι λίγο μεγαλύτερη από τις βρύσες μπάνιου, 6-8 λίτρα ανά λεπτό και 5-7 λίτρα ανά λεπτό αντίστοιχα.  Υπάρχουν συστήματα που αναμειγνύουν αέρα μέσα στο νερό και δίνουν την εντύπωση πιο δυνατής ροής μέσα από την βρύση ή την κεφαλή του ντους. Σε συνδυασμό με τα συστήματα περιορισμού της ροής, μπορούν να εξοικονομήσουν νερό χωρίς απώλεια άνεσης για τον χρήστη.
  • Να διαλέγουμε καζανάκια ελεγχόμενης ή διπλής ροής. Από τα καζανάκια, προτιμότερα είναι εκείνα στα οποία η ροή εξαρτάται από τον χρόνο πιέσεως του κουμπιού.  Μια άλλη λύση είναι τα καζανάκια με επιλογή μικρής ή μεγάλης ροής (συνήθως 3 και 6 λίτρα αντίστοιχα). Τα καζανάκια σταθερής ροής 6 ή 9 λίτρων δεν συνιστώνται.
  • Εναλλακτικά στα καζανάκια που ήδη έχουμε, μπορούμε να τοποθετήσουμε ένα τούβλο ή ένα πλαστικό μπουκάλι γεμάτο νερό για να μειώσουμε τη χωρητικότητά του, ώστε να χάνεται λιγότερο νερό.
  • Να αγοράζουμε οικιακές συσκευές, όπως πλυντήρια ρούχων και πιάτων, με πιστοποίηση για την κατανάλωση νερού και ενέργειας. Οι συσκευές αυτές καταναλώνουν ένα τρίτο λιγότερο νερό από τις άλλες.

 

http://www.greenpeace.org/greece/137368/137396/138612

Πηγές

  • Γιώργος Βουτσινός, Κωνσταντίνος Κοσμάς, Γεώργιος Καλκάνης, Κωνσταντίνος Σούτσας. Διαχείριση Φυσικών Πόρων για Μαθητές Β’Λυκείου, ΟΕΔΒ.
  • Σταύρος Υφαντής, Stefano Generali, Καθημερινή Οικολογία, Μικρός οδηγός για την αλλαγή των καθημερινών μας συνηθειών,Ευρωπαϊκή Επιτροπή-Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος 2003
  • Stephen Croall & William Rankin, Οικολογία, Εικονογραφημένος Οδηγός, Μετ. Γιάννης Αβραμίδης, Κώστας Δεσποινιάδης, Εκδόσεις Επιλογή 2007
  • http://3tee-rodou.dod.sch.gr/ecology.htm
  • http://7gym-laris.lar.sch.gr/ergasies/ydor%20zoh.htm
  • http://www.greenpeace.org/greece/137368/137396/138612